Prezydent USA Donald Trump odsunął wiceprezydenta JD Vance’a od negocjacji z Iranem i polecił mu zająć się sprawami krajowymi. Irańscy analitycy uważają, że to zwiększa ryzyko powrotu do walk, choć sama zmiana osoby może niewiele zmienić w amerykańskiej strategii nacisku.

Rozmowy zeszły na dalszy plan

Jak wynika z czwartkowego wpisu Trumpa na Truth Social, Vance ma skupić się na domniemanej korupcji w szeregach Demokratów. Prezydent dodał, że porozumienie z Iranem przestało być priorytetem rządu. Dotąd Vance był głównym negocjatorem po stronie amerykańskiej. W czerwcu, wspierany przez wysłanników Trumpa Jareda Kushnera i Steve’a Witkoffa, wynegocjował memorandum, które na krótko wstrzymało wojnę i przywróciło żeglugę w Cieśninie Ormuz. Dokument jest już nieobowiązujący.

Wojna zaczęła się 28 lutego, gdy USA i Izrael niespodziewanie zaatakowały Iran. Teheran uważa Vance’a za jedną z bardziej pragmatycznych postaci w administracji. Według źródła jego poparcie dla rozwiązania negocjacyjnego wynikało z rosnących kosztów wojny dla Amerykanów i sprzeciwu wobec niej w sondażach. W administracji są też zwolennicy twardszego kursu. Sekretarz obrony Pete Hegseth, wobec którego przeprowadzono głosowanie w sprawie impeachmentu, oraz szef Dowództwa Centralnego Brad Cooper mają popierać wznowienie działań wojskowych. Sekretarz stanu Marco Rubio nazwał irańskie żądania „szalonymi”, ale stawia głównie na pogłębianie presji ekonomicznej.

Jak czyta to Teheran

Nasser Hadian, profesor stosunków międzynarodowych na Uniwersytecie Teherańskim, widzi w tej decyzji kilka sygnałów. Po pierwsze, to zapowiedź starcia z Demokratami, którzy odnieśli wyraźne zwycięstwa w wyborach połówkowych. Po drugie, ruch może być na rękę Izraelowi, który według doniesień chce nowych uderzeń na Iran. Vance obwiniał bowiem o porażkę Republikanów właśnie wojnę. Po trzecie, to komunikat dla Teheranu, że porozumienie nie jest teraz pilne.

Kontakty pośrednie nadal trwają, ale przełomu nikt się nie spodziewa. Iran stawia siedem warunków i domaga się jasnej kolejności ustępstw, a to wygląda na nie do przyjęcia dla Waszyngtonu. Mohammad Saleh Sedghian z Arab Center for Iranian Studies zwraca uwagę na brak wzajemnego zaufania. Pyta, jaką gwarancję miałby Iran, że Trump w ogóle wyegzekwuje ewentualną umowę. Jego zdaniem obecny stan „ani wojny, ani porozumienia” jest bardzo niebezpieczny, bo blokada i sankcje mocno uderzają w zwykłych Irańczyków. Irańska prasa jest podzielona. Reformatorski „Shargh” uważa, że rola Vance’a jest raczej niezamknięta niż zakończona. Konserwatywny „Farhikhtegan” przekonuje, że dyplomacja, siła i presja ekonomiczna służą temu samemu celowi, czyli wymuszeniu na Iranie ustępstw.

Ormuz wciąż w strefie ryzyka

Tymczasem walka o kontrolę nad cieśniną trwa. Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej i regularna armia informowały w piątek i sobotę o kolejnych statkach, które wpadły na miny morskie lub zostały trafione pociskami po wybraniu „nieautoryzowanych” tras. Brytyjska organizacja UKMTO odnotowała w ostatnim tygodniu osiem incydentów, głównie na południowej trasie przy Omanie. Przez cieśninę przepłynęło 139 jednostek w kierunku wyjściowym i 169 we wtórnym, czyli o około 65 proc. mniej niż przed konfliktem.

Hadian ocenia, że irańskie władze nie będą w nieskończoność znosić obecnej sytuacji i prędzej czy później mogą uderzyć w okręty, statki lub bazy wojskowe. Im silniejsza blokada morska oraz utrudnienia na granicach lądowych i w ruchu lotniczym, tym bardziej prawdopodobna wojna. Jednocześnie uważa, że sam los Vance’a niczego radykalnie nie zmienia. Waszyngton jest przekonany, że presja gospodarcza działa. „USA zrobiłyby to z Vance’em lub bez niego” – ocenia Hadian.

Co to znaczy dla Polski

Polska nie uczestniczy w tym konflikcie, ale jego skutki mogą docierać także do nas. Cieśnina Ormuz to jeden z kluczowych szlaków światowego handlu ropą i paliwami, więc ograniczony ruch statków i ryzyko ataków zwykle przekładają się na nerwowość na rynkach surowców oraz wyższe koszty transportu morskiego. W praktyce może to oznaczać presję na ceny paliw i towarów, choć trudno przewidzieć skalę takiego efektu.

Dla Unii Europejskiej to także test dyplomatyczny. Jeśli rozmowy USA z Iranem pozostaną w impasie, rośnie szansa na kolejne starcia w regionie, a państwa europejskie będą musiały mierzyć się z ich gospodarczymi konsekwencjami.

Źródło: Al Jazeera – „How does Iran view shift in US approach after JD Vance ordered away?”