Brytyjski rząd wprowadza nowe zasady dla zagranicznych firm zbrojeniowych: przy kontraktach powyżej 50 mln funtów będą musiały zainwestować w Wielkiej Brytanii równowartość zamówienia. Jednocześnie minister obrony Wes Streeting broni się przed zarzutem, że rząd odkłada najważniejsze decyzje o wydatkach na obronność na później.

Na czym polega „offset strategy”

Nowa polityka, nazwana przez rząd „offset strategy”, obejmie zagraniczne firmy, które wygrają kontrakty obronne warte ponad 50 mln funtów. Muszą one wydać równowartość kontraktu na brytyjskie fabryki, miejsca pracy i szkolenia. Ministerstwo Obrony ma stosować te reguły indywidualnie, „case-by-case”, od kwietnia 2027 roku.

Kanclerz John Healey i Wes Streeting przedstawią plan podczas wizyty w stoczni koncernu BAE w Glasgow. Rząd zaznacza, że podobne przepisy obowiązują już m.in. w Polsce, Norwegii i Holandii, by zwiększać korzyści gospodarcze z zakupów dla wojska. Zdaniem obserwatorów rozwiązanie ma wzmocnić krajowy przemysł bez ogłaszania cięć w innych częściach budżetu.

O co toczy się spór

Rząd chce wydawać na obronność 3% PKB do 2030 roku. Krytycy zarzucają mu, że w środowej ustawie budżetowej nie pokazał, jak ten cel osiągnąć. Tan Dhesi, labourzysta i przewodniczący międzypartyjnej komisji obrony w Izbie Gmin, ocenił, że decyzje „odłożono na długi okres” do przyszłorocznego przeglądu wydatków. Ostrzegł, że bez budowania zdolności już teraz Wielka Brytania naraża się na poważną podatność na zagrożenia w razie dużego konfliktu.

Streeting nazwał te zarzuty „niesprawiedliwymi” i „bezpodstawnymi”. Przekonuje, że o odkładaniu problemu nie świadczą pieniądze, które już trafiają do armii, ani sprzęt finansowany obecnie. Czekanie na przegląd wydatków, który nie ma ustalonej daty i może odbyć się w drugiej połowie 2027 roku, uznał za słuszne, bo pozwoli spojrzeć na budżet całościowo. Przyznał też, że kraj nie jest tam, gdzie chciałby być:

• „Nie ma co owijać w bawełnę: nasze siły zbrojne były niedoinwestowane przez ponad dekadę” – powiedział Wes Streeting w BBC Breakfast.

Dhesi podtrzymał krytykę, ale pochwalił rząd za załatanie luki 4,7 mld funtów w Defence Investment Plan. Sfinansowano ją przez polecenie resortom, by obcięły budżety inwestycyjne o 1%.

Liczby, które zwiększają presję

Według szacunków wydatki Wielkiej Brytanii na obronę wynoszą w tym roku około 2,6% PKB. Analitycy wątpią, czy uda się osiągnąć cel 3% do 2030 roku oraz natowski cel 3,5% do 2035 roku. Niektóre wyliczenia mówią, że potrzeba na to dodatkowych 10 mld funtów rocznie.

Liderka torysów Kemi Badenoch uznała, że Healey „oblał własny test”, bo nie przedstawił planu dojścia do 3%. Cień-minister obrony James Cartlidge skrytykował z kolei pomysł powołania międzynarodowego banku, Multilateral Defence Mechanism, o którym Healey rozmawia z Finlandią, Polską i Holandią. Według Cartlidge’a to „sięganie po kolejne pożyczki”, gdy dług publiczny przekracza 3 bln funtów. Zamiast tego proponuje cięcia w wydatkach na zasiłki.

Co to oznacza dla Polski

Dla polskiego czytelnika ta historia pokazuje, że presja na zwiększanie wydatków zbrojeniowych dotyczy nie tylko krajów graniczących z Rosją. Także duże europejskie gospodarki muszą decydować, z czego sfinansować wyższe budżety obronne, i spierają się o to w polityce wewnętrznej. Cele NATO, o których mowa w artykule, wiążą wszystkich sojuszników.

Polska jest w tym kontekście wymieniona dwukrotnie: jako kraj z podobnymi wymogami offsetowymi oraz uczestnik rozmów o wspólnym banku obronnym. Na razie brak szczegółów, więc trudno ocenić skutki dla polskich firm. Mogą one jednak zetknąć się z nowymi wymogami, jeśli będą walczyć o duże brytyjskie kontrakty. Ewentualny bank mógłby z kolei ułatwić wspólne zakupy sprzętu, ale rozmowy dopiero trwają.

Źródło: BBC News – „Streeting denies 'kicking can down the road’ in defence spending row”