Almanach Porad

Praktyczne porady z zakresu domu, kominów i tarasu oraz zdrowia i pakietów medycznych

Czy sztuczna inteligencja powinna oceniać naszą wiarygodność kredytową?
Biznes

Czy sztuczna inteligencja powinna oceniać naszą wiarygodność kredytową?

Scoring kredytowy od lat decyduje o tym, czy dostaniemy hipotekę, kredyt na samochód, a nawet abonament na telefon. Coraz więcej firm finansowych chce, by ocenę wiarygodności klientów wspierała sztuczna inteligencja. Zwolennicy mówią o szansie dla osób bez historii kredytowej, krytycy ostrzegają przed powielaniem uprzedzeń.

Wynik, który nie mówi wszystkiego

Sophie Hope z Brighton była przekonana, że jej scoring jest znakomity. Gdy złożyła wniosek o kredyt hipoteczny, bank go odrzucił, a jej wynik okazał się „bardzo słaby”. Powód: ktoś przez lata posługiwał się jej danymi, zakładał konta w sklepach katalogowych i zamawiał towary. Dług trafił do innej firmy finansowej i przez trzy-cztery lata narastał, a ona o niczym nie wiedziała.

Prawniczka zajmująca się finansami konsumenckimi Funmi Olufunwa zwraca uwagę, że scoring patrzy wstecz i niekoniecznie przewiduje przyszłość. Do tego system krzywdzi osoby z tzw. cienką historią kredytową, czyli młodych ludzi i imigrantów, którzy dopiero przyjechali do kraju. W Wielkiej Brytanii scoring prowadzą trzy firmy: Experian, Equifax i TransUnion, a wszystkie opierają się na podobnych danych.

Co obiecuje AI

Amerykańskie firmy Upstart i Zest AI oferują kredytodawcom dodatkową metodę oceny klientów. Upstart podaje, że jego modele uczenia maszynowego analizują ponad 2500 zmiennych, co ma pozwolić na udzielanie większej liczby pożyczek po niższych cenach w każdej grupie demograficznej.

Ekspertka rynku hipotecznego Sarah Tucker uważa, że AI może pomóc analizować szersze zestawy danych i szybciej wychwytywać wzorce. Jej zdaniem to szansa na lepsze włączenie finansowe osób z cienką historią. Zastrzega jednak, że klienci muszą wiedzieć, jakie informacje są wykorzystywane, i mieć możliwość zakwestionowania błędnej decyzji.

Ryzyko uprzedzeń

Sandra Wachter, profesor prawa i regulacji technologii z Uniwersytetu Oksfordzkiego, przypomina, że algorytm nie ocenia, czy dawne decyzje były słuszne, i może po prostu powielać to, co „widział” w przeszłości. Według niej bez zabezpieczeń dyskryminacja się utrwali. Upstart odpowiada, że wbudował w trenowanie modeli automatyczne testy wykrywające stronniczość.

Evangeline Atkinson, której odmówiono abonamentu za 30 funtów miesięcznie, bo w systemie była „niewidzialna”, założyła w 2021 roku agencję Noggin HQ. Firma, która w czerwcu uzyskała zgodę brytyjskiego nadzorcy FCA, analizuje transakcje z rachunku bieżącego, ale świadomie nie używa AI. Atkinson ostrzega, że to bardzo wrażliwe dane, a modele mogłyby wnioskować o cechach chronionych prawem.

Wielka trójka też eksperymentuje z AI. Experian ogłosił współpracę z OpenAI, dzięki której można sprawdzić scoring w ChatGPT. Equifax uruchomił platformę Equifax Amplify AI, a TransUnion włącza modele Gemini od Google do swoich zasobów analitycznych.

Co to oznacza w Polsce

U nas o zdolności kredytowej decydują m.in. dane z BIK i innych biur informacji gospodarczej, więc problem „cienkiej historii” dotyczy też młodych osób i cudzoziemców. Jeśli banki zaczną szerzej korzystać z algorytmów, warto pamiętać o prawach wynikających z unijnych przepisów o ochronie danych (RODO), w tym o możliwości domagania się wyjaśnień przy automatycznych decyzjach. Artykuł nie opisuje jednak konkretnych wdrożeń w Polsce, więc na razie to raczej kierunek zmian niż codzienność.

  • Sprawdzaj raport kredytowy – oszustwo tożsamości może latami pozostać niezauważone.
  • Pytaj o podstawy decyzji – masz prawo kwestionować błędne dane.

Źródło: BBC News – „Should AI be judging our credit worthiness?”

godrejmeridien-gurgaon.com herniatedlumbardisc.net hamam-project.org